Toptan kuruyemiş alımında kilogram fiyatı ilk bakılan rakamdır. Ancak işletmeniz açısından asıl önemli olan, satın alınan her kilogramın ne kadarının üretimde veya satışta gerçekten kullanılabildiğidir. Kullanılamayan kısım fire olarak adlandırılır ve kâğıt üzerindeki fiyat avantajını kolayca ortadan kaldırabilir.
Bu yazıda kuruyemişte fire oranının ne anlama geldiğini, firenin hangi aşamalarda ortaya çıktığını, nasıl ölçülebileceğini ve satın alma ile depolama tarafında hangi adımlarla azaltılabileceğini ele alıyoruz. Amaç, tedarik kararlarınızı yalnızca birim fiyata değil, kullanılabilir ürün maliyetine göre vermenize yardımcı olmaktır.
Fire oranı ne demektir
Fire oranı, teslim alınan ürünün toplam ağırlığı içinde amacına uygun kullanılamayan kısmın yüzdesidir. Örneğin bir partide çürük, buruşuk, kararmış taneler, kabuk parçaları ve yabancı maddeler ayıklandıktan sonra kalan miktar, gerçekten kullanabildiğiniz üründür.
Fire oranı yalnızca ürünün kendisine bağlı değildir. Aynı ürün, bir işletme için fire sayılırken bir başkası için kullanılabilir olabilir. Örneğin bütün tane süsleme yapan bir pastane için kırık iç fire sayılabilirken, fıstığı çekerek kullanan bir baklava atölyesi için kırık iç sorun yaratmaz. Bu nedenle fireyi kendi kullanım amacınıza göre tanımlamanız gerekir.
Fire nereden kaynaklanır
Kuruyemişte fire, tedarik zincirinin farklı noktalarında oluşabilir. Kaynağı bilmek, hangi adımın sizin kontrolünüzde olduğunu görmeyi kolaylaştırır.
- Ayıklanmamış ürün: Çürük, boş, buruşuk veya lekeli taneler ile kabuk parçaları.
- Yabancı madde: Taş, çöp, toz ve benzeri istenmeyen maddeler.
- Kalibre uyumsuzluğu: Sipariş edilen boydan farklı tanelerin partide bulunması.
- Taşıma kaynaklı kırılma: Uygun olmayan ambalaj veya elleçleme nedeniyle tanelerin kırılması.
- Depolama kaynaklı kayıp: Nem, sıcaklık veya koku nedeniyle ürünün bozulması.
- Kabuklu üründe iç verimi: Kabuklu alımlarda kabuk ağırlığı ve boş tanelerin payı.
Kabuklu ve iç ürünlerde fire farkı
Kabuklu ürün alırken kabuğun ağırlığı doğal olarak toplam ağırlığın bir kısmını oluşturur. Bu nedenle kabuklu ürünü kendi işletmenizde içe çevirmeyi düşünüyorsanız, kırma işçiliği ve kabuk ağırlığını da maliyet hesabına eklemeniz gerekir. Antep Boz Fıstık gibi kabuklu ürünler genellikle kabuklu satış yapan reyonlar için uygundur.
Üretimde iç olarak kullanılacak fıstık ve ceviz için doğrudan iç ürün almak, kırma işçiliğini ve kabuk kaynaklı ağırlığı ortadan kaldırır. Bu durumda dikkat edilecek nokta, iç ürünün ayıklama ve kalibre düzenidir. İyi ayıklanmış bir iç ürün, işletmenizde ikinci bir ayıklama turuna duyulan ihtiyacı azaltır ve personelin zamanını üretime ayırmasını sağlar.
| Ölçüt | Kabuklu alım | İç alım |
|---|---|---|
| Kabuk ağırlığı | Toplam ağırlığa dahil | Yok |
| Kırma işçiliği | İşletmeye ait | Gerekmez |
| Ayıklama ihtiyacı | Kırma sonrası gerekir | Tedarikçinin ayıklamasına bağlı |
| Uygun kullanım | Kabuklu satış | Üretim hattı, dolgu, süsleme |
Fire oranını kendiniz nasıl ölçersiniz
Fireyi tahmin etmek yerine ölçmek, tedarikçiler ve partiler arasında sağlıklı karşılaştırma yapmanızı sağlar. Bunun için karmaşık ekipmana gerek yoktur; bir terazi ve temiz bir çalışma alanı yeterlidir.
- Partiden farklı noktalardan küçük örnekler alın ve birleştirin.
- Örneğin toplam ağırlığını tartın ve not edin.
- Örneği beyaz bir zemine yayın ve kullanım amacınıza uymayan her şeyi ayırın.
- Ayrılan kısmı tartın ve toplam ağırlığa bölerek yüzdeyi hesaplayın.
- Sonucu parti numarası veya teslim tarihiyle birlikte kaydedin.
Bu ölçümü düzenli yapmak, zaman içinde hangi ürün ve hangi tedarik düzeninde daha az fire yaşadığınızı somut verilerle görmenizi sağlar. Kullanılabilir ürün maliyetini hesaplamak için ödediğiniz toplam tutarı, fire ayrıldıktan sonra kalan ağırlığa bölmeniz yeterlidir.
Fireyi azaltmanın pratik yolları
Firenin bir kısmı tedarikçi seçimiyle, bir kısmı ise işletme içi düzenle kontrol altına alınabilir. Aşağıdaki adımlar her iki tarafı da kapsar.
Satın alma tarafında
Kalibreyi kullanım amacınıza göre seçin. Kırık veya pirinç boy yeterli olan bir iş için iri kalibre almak, sonradan kırma ve eleme sırasında ek fire ve işçilik doğurabilir. Elekten geçirilmiş ve ayıklanmış ürün tercih etmek de yabancı madde ve kusurlu tane payını azaltır. Yüklü alım öncesinde numune talep ederek partiyi kendi ölçümünüzle değerlendirmek, sürprizleri en aza indirir.
İşletme içinde
Teslim alınan ürünü serin, kuru ve kokusuz bir depoya hızla almak, ambalajı açtıktan sonra kalan ürünü kapalı kaplara aktarmak ve ilk giren ilk çıkar düzenini uygulamak depolama kaynaklı fireyi sınırlar. Tüketim hızınıza uygun sıklıkta sipariş vermek de ürünün depoda uzun süre bekleyip bozulma riskini azaltır.
Tedarik düzeninin fireye etkisi
Roz Fıstıkçılık’ta ürünler elekten geçirilip ayıklanarak hazırlanır, iklimlendirmeli depoda muhafaza edilir ve siparişe özel taze paketlenir. Ekstra iri (duble), standart ve pirinç/kırık boy kalibre seçenekleriyle ihtiyacınıza uygun boyu seçebilir; vakumlu polietilen poşet, çuval veya koli ile ambalaj tercihinizi belirleyebilirsiniz. Ürünler koruyucu ve katkı maddesi içermez, serin ve kuru ortamda ortalama raf ömrü 12 aydır.
Minimum sipariş ürün başına 15 kg’dır ve sevkiyat Türkiye’nin 81 iline anlaşmalı kargo veya ambar ile yapılır. Ürün seçeneklerini ürünlerimiz sayfasından inceleyebilir, numune ve teklif için WhatsApp veya telefonla 0534 864 82 25 numarasından ya da iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Fire oranı nasıl hesaplanır?
Partiden alınan örneğin toplam ağırlığı tartılır, kullanım amacına uymayan kısımlar ayrılıp tartılır ve ayrılan ağırlık toplam ağırlığa bölünerek yüzde olarak hesaplanır.
Kırık iç fıstık fire sayılır mı?
Kullanım amacına bağlıdır. Bütün tane süsleme yapan bir işletme için fire sayılabilirken, fıstığı çekerek veya dolguda kullanan bir işletme için kullanılabilir üründür. Bu durumda pirinç veya kırık boy almak daha ekonomik olabilir.
Siparişten önce fireyi görmek mümkün mü?
Evet. Yüklü alım öncesinde numune talep ederek ürünü kendi ölçüm yönteminizle değerlendirebilir, fire oranını siparişten önce görebilirsiniz.